Temporal Discount: Geleceği Neden Ucuz Görürüz?
Bugün eline geçecek 1.000 TL mi, yoksa bir yıl sonra alacağın 1.400 TL mi?
Mantık ikinci seçeneğin daha kazançlı olduğunu söyler. Ancak insanların önemli bir kısmı ilk seçeneği tercih eder. Çünkü insan beyni, bugünkü ödüllere gelecekteki ödüllerden daha fazla değer verme eğilimindedir.
Davranışsal ekonomide bu durumun adı Temporal Discounting, yani zamansal indirim etkisidir.
Zamansal İndirim – Temporal Discount Nedir?
Temporal Discounting, gelecekte elde edilecek bir ödülün değerinin, zaman geçtikçe zihnimizde azalması anlamına gelir.
Başka bir ifadeyle;
İnsanlar, aynı değere sahip olsa bile bugünkü ödülü gelecekteki ödüle tercih etme eğilimindedir.
Bu durum yalnızca para konusunda değil; sağlık, ilişkiler, kariyer ve kişisel gelişim gibi hayatın birçok alanında karşımıza çıkar.
Bugün yapılacak bir egzersizi ertelemek, emeklilik için tasarruf yapmamak veya uzun vadeli hedefleri sürekli sonraya bırakmak, zamansal iskonto etkisinin günlük hayattaki örnekleridir.
Beynimiz Geleceği Neden Daha Az Değerli Görüyor?
İnsan zihni binlerce yıl boyunca belirsiz bir dünyada hayatta kalacak şekilde evrimleşti.
Atalarımız için bugün bulunan yiyecek, yarın bulunabilecek yiyecekten daha değerliydi. Çünkü yarının garanti olup olmadığı bilinmiyordu.
Modern dünyada şartlar değişmiş olsa da beynimizin bazı mekanizmaları aynı kaldı.
Bu nedenle:
- Bugünkü mutluluk gelecekteki mutluluktan daha çekici görünür.
- Anlık ödüller uzun vadeli kazançları gölgeler.
- Sabır gerektiren kararlar zorlaşır.
Temporal Discounting tam olarak bu psikolojik eğilimi açıklar.
Günlük Hayatta Temporal Discounting
Bu etki düşündüğümüzden çok daha yaygındır.
Tasarruf Yapmamak
Birçok kişi gelecekte finansal rahatlık sağlayacak birikimler yerine bugün harcama yapmayı tercih eder.
Yeni bir telefon almak, yatırım hesabına para koymaktan daha cazip gelebilir.
Sağlıklı Yaşamı Ertelemek
Düzenli spor yapmak veya sağlıklı beslenmek uzun vadeli faydalar sağlar.
Ancak bir dilim pasta ya da birkaç saat daha uyumak anlık olarak daha ödüllendirici hissedilir.
Kariyer ve Eğitim
Yeni bir dil öğrenmek veya mesleki eğitim almak yıllar sonra büyük avantaj sağlayabilir.
Fakat sonuçları hemen görülmediği için çoğu kişi bu yatırımları erteler.
Yatırımcılar İçin Büyük Bir Tuzak
Temporal Discounting, yatırım dünyasında da sıkça görülür.
Uzun vadeli yatırım stratejileri çoğu zaman sabır gerektirir.
Ancak yatırımcılar kısa vadeli dalgalanmalardan etkilenerek plansız kararlar verebilir.
Oysa finans tarihine bakıldığında, servetin büyük kısmı hızlı kararlarla değil, uzun süre korunan disiplinli stratejilerle oluşmuştur.
Başarılı yatırımcıları ayıran özelliklerden biri, gelecekteki ödülleri bugünkü duygulara kurban etmemeleridir.
Temporal Discounting Etkisini Azaltmanın Yolları
Gelecekteki Kendinizi Somutlaştırın
Araştırmalar, insanların gelecekteki kendilerini ne kadar gerçek hissederse o kadar uzun vadeli kararlar alabildiğini gösteriyor.
Kendinize şu soruyu sorun:
“Bugünkü kararım, beş yıl sonraki hayatımı nasıl etkileyecek?”
Büyük Hedefleri Küçültün
İnsan beyni uzak hedeflerden çok yakın hedeflere odaklanır.
Bu yüzden büyük hedefleri küçük ve ölçülebilir adımlara bölmek motivasyonu artırır.
Anlık Ödüller Oluşturun
Uzun vadeli hedeflere ulaşırken küçük ödüller koymak beynin motivasyon sistemini destekler.
Örneğin her yatırım hedefinde veya spor rutininin sonunda kendinizi ödüllendirebilirsiniz.
Sonuç: Geleceğin Değeri Bugünden Başlar
Temporal Discounting, insan zihninin en ilginç yanılgılarından biridir.
Gelecekteki kazançları küçümser, bugünkü ödülleri ise olduğundan daha değerli görmemize neden olur.
Ancak hayatın en büyük getirileri çoğu zaman sabır isteyen kararlardan doğar.
Belki de başarı ile sıradanlık arasındaki fark, geleceği ne kadar ciddiye aldığımızda gizlidir.
Çünkü bazen en değerli ödül, hemen elde edilen değil; beklemeyi bilenlerin kazandığı ödüldür.